De Grote Opdracht: Wat Jezus gebood in Matteüs 28:18–20

De Grote Opdracht is de opdracht die de opgestane Jezus aan zijn discipelen gaf. In Matteüs 28:18–20 zegt Hij tegen de elf dat ze discipelen van alle volken moeten maken, hen moeten dopen in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest, en hen moeten leren alles te onderhouden wat Hij geboden had. Hij belooft bij hen te zijn tot aan de voleinding van de wereld.

En Jezus kwam naar hen toe en sprak tot hen, zeggende: Mij is alle macht gegeven in hemel en op aarde. Gaat dan heen, onderwijst al de volken, hen dopende in de Naam van de Vader, en van de Zoon, en van de Heilige Geest, lerende hen onderhouden alles, wat Ik u geboden heb. En ziet, Ik ben met ulieden al de dagen tot aan de voleinding der wereld. Amen.

Matthew 28:18–20

Dat is een grote opdracht voor zo'n klein gezelschap, elf mannen op een berg in Galilea die naar alle volken op aarde worden gestuurd. Wat hen draagt, is de zin die Jezus als eerste uitspreekt: “Mij is alle macht gegeven in hemel en op aarde.” Het gaan wordt aan hen overgelaten, zoals het aan ons wordt overgelaten, maar de macht is van Hem.

De naam “Grote Opdracht” staat niet in de Bijbel zelf, maar is een titel die de passage later heeft gekregen. Spaanstaligen noemen het de Grote Opdracht, Portugeestaligen de Grote Opdracht, en Duitse Bijbels zoals de Lutherbibel drukken het kopje de Grote Opdracht, “het zendingsbevel”, boven Mattheüs 28:16–20.

Matteüs geeft de bekendste vorm, maar alle vier de evangeliën en het boek Handelingen vermelden een opdracht van de opgestane Jezus aan zijn discipelen, en de vijf verslagen verschillen in plaats, tijd en bewoordingen.

Passage	Waar en wanneer	Woorden van Jezus (Statenvertaling)	Doop genoemd?
Matthew 28:16–20	Een berg in Galilea “waar Jezus hen onderricht had”	“Gaat dan heen, onderwijst al de volken, hen dopende…”	Ja
Mark 16:14–18	Terwijl de elf “aanlagen om te eten” (16:14)	“Gaat heen in de gehele wereld, predikt het Evangelie aan alle creaturen.”	Ja
Luke 24:36–49	Jeruzalem, op de dag van de opstanding	“…dat in zijn naam bekering en vergeving van zonden gepredikt zou worden onder alle volken, beginnend bij Jeruzalem.”	Nee
John 20:19–23	Een kamer met gesloten deuren, op de avond van de dag van de opstanding	“…zoals de Vader Mij gezonden heeft, zend Ik ook u.”	Nee
Acts 1:4–9	De berg die Olijfberg genoemd wordt, na veertig dagen, vlak voor de hemelvaart	“…zult gij Mijn getuigen zijn in Jeruzalem, in heel Judea en Samaria, en tot aan het uiterste van de aarde.”	Nee

Matteüs plaatst zijn verslag op een berg in Galilea en eindigt het evangelie daar, zonder de hemelvaart te beschrijven. Lucas plaatst het zijne in Jeruzalem en Johannes het zijne in een kamer met gesloten deuren, beide op de avond van de dag van de opstanding. Handelingen, het tweede boek gericht aan Theofilus na Lucas (Lucas 1:3; Handelingen 1:1), zegt dat Jezus gedurende “veertig dagen” aan de apostelen verscheen (Handelingen 1:3) en geeft Handelingen 1:8 als zijn laatste woorden voordat “hij werd opgenomen.” Mensen omschrijven de Grote Opdracht vaak als de laatste woorden van Jezus voor de hemelvaart. Dat past bij Handelingen 1:8 en het einde van Lucas, waar Jezus de discipelen naar Betanië leidt en “naar de hemel wordt gedragen” (Lucas 24:50–51). Het past niet bij Matteüs, wiens verslag niets zegt over de hemelvaart.

In het Grieks van Mattheüs 28:19 vertalen de woorden van de King James Version “teach all nations” maak discipelen, een werkwoord dat “maak discipelen” betekent. Het is het enige bevel in de zin, en “Ga”, “dopen” en “leren” zijn deelwoorden die ervan afhangen. De King James Version gebruikt “teach” voor twee verschillende Griekse werkwoorden in deze verzen: maak discipelen in vers 19 en onderwijzend, “leren”, in vers 20. De meeste moderne vertalingen, inclusief degene die geciteerd wordt in de Catechismus van de Katholieke Kerk, lezen “maak tot discipelen van alle volken.”

Het woord voor “volken” is alle volken. In het Nieuwe Testament betekent het een volk of natie, en het is ook het gebruikelijke woord voor heidenen, de niet-Joodse volkeren. Matteüs gebruikt het in beide betekenissen, want toen Jezus de twaalf voor het eerst uitzond, zei hij tegen hen: “Ga niet naar de weg van de heidenen, en ga geen stad van de Samaritanen binnen: Maar ga liever naar de verloren schapen van het huis van Israël” (Matteüs 10:5–6). Maar na de opstanding stuurt hij hen naar alle volken.

Het bevel rust op de zin ervoor, “Mij is alle macht gegeven in hemel en op aarde” (Matteüs 28:18), en het “daarom” van vers 19 verbindt het zenden met die autoriteit. Daarna eindigt de passage met een belofte: “zie, ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding van de wereld.”

De doop moet zijn “in de naam van de Vader, en van de Zoon, en van de Heilige Geest”, de drie personen van de Heilige Drie-eenheid, en de vroege kerk gebruikte deze woorden bij het dopen. Encyclopaedia Britannica beschrijft de Didache als de oudst bewaarde christelijke kerkorde, waarschijnlijk geschreven in Egypte of Syrië in de tweede eeuw. Het geeft de instructie: “doop in de naam van de Vader, en van de Zoon, en van de Heilige Geest, in levend water.”

En het onderwijs is “om alles te onderhouden wat Ik u bevolen heb”, dus het doel is gehoorzaamheid, zoals Jezus het verwoordt in het evangelie van Johannes: “Als u Mij liefhebt, neem dan Mijn geboden in acht” (Johannes 14:15).

Matteüs en Marcus noemen beide de doop. In Matteüs is het onderdeel van het maken van discipelen, en in Marcus is het verbonden met redding: “Wie gelooft en zich laat dopen, zal behouden worden; maar wie niet gelooft, zal veroordeeld worden” (Marcus 16:16). Toch noemt de tweede helft van het vers ongeloof, niet het gebrek aan doop, als de grond voor veroordeling. Lucas, Johannes en Handelingen 1 noemen de waterdoop niet in hun zendingsscènes, hoewel Handelingen 1:5 belooft dat de discipelen “niet vele dagen na deze met de Heilige Geest gedoopt zullen worden.”

In paragraaf 1257 zegt de Catechismus van de Katholieke Kerk: “De Heer zelf bevestigt dat de doop noodzakelijk is voor het heil. Hij beveelt zijn discipelen ook om het evangelie aan alle volken te verkondigen en hen te dopen.” Het voegt eraan toe dat de doop noodzakelijk is “voor degenen aan wie het evangelie is verkondigd en die de mogelijkheid hebben gehad om om dit sacrament te vragen,” en dat “God het heil heeft gebonden aan het sacrament van de doop, maar Hijzelf is niet gebonden door zijn sacramenten.” De Baptist Faith and Message (2000), de geloofsbelijdenis van de Southern Baptist Convention, leest ze op een andere manier en noemt de doop “de onderdompeling van een gelovige in water in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest” en “een daad van gehoorzaamheid die het geloof van de gelovige in een gekruisigde, begraven en opgestane Heiland symboliseert.”

In Lucas richt Jezus de discipelen op de Schriften en maakt hen tot zijn getuigen. Hij herinnert hen eraan dat “alles vervuld moet worden wat over Mij geschreven staat in de Wet van Mozes en in de Profeten en in de Psalmen,” en toen “opende Hij hun verstand, zodat zij de Schriften begrepen” (Lucas 24:44–45). De boodschap die zij moeten uitdragen is dat Christus zou “lijden en op de derde dag uit de doden opstaan: En dat in Zijn Naam bekering en vergeving van zonden gepredikt moet worden onder alle volken, beginnend bij Jeruzalem. En u bent getuigen van deze dingen” (Lucas 24:46–48).

Lucas geeft hen ook de opdracht om te wachten: “blijf in de stad Jeruzalem, totdat u met kracht uit de hoogte bekleed wordt” (Lucas 24:49), en Handelingen herhaalt het: de discipelen mogen Jeruzalem niet verlaten maar moeten “wachten op de belofte van de Vader” (Handelingen 1:4), en “u zult kracht ontvangen wanneer de Heilige Geest over u komt” (Handelingen 1:8). Die belofte wordt vervuld op Pentecost in Handelingen 2. Handelingen 1:8 geeft ook de volgorde aan waarin de missie zich zou verspreiden: Jeruzalem, dan Judea, dan Samaria, en dan “tot aan het uiterste van de aarde.”

Het verslag van Johannes verbindt de missie van de discipelen met die van Jezus zelf: “zoals de Vader Mij gezonden heeft, zend Ik ook u.” Jezus “blies op hen en zei tegen hen: Ontvang de Heilige Geest. Wie u de zonden vergeeft, die worden ze vergeven, en wie u ze toerekent, die blijven ze toegerekend” (Johannes 20:21–23).

Voor katholieken leerde het Concilie van Trente, in zijn veertiende zitting (1551), dat deze woorden begrepen moeten worden “als de macht om zonden te vergeven en te behouden in het sacrament van boete,” en veroordeelde iedereen die ze reduceert “tot de macht van het prediken van het evangelie.” Aan lutherse zijde citeert de Augsburgse Confessie (1530), artikel 28, dezelfde verzen voor “de macht van de Sleutels,” die het definieert als “een macht of gebod van God om het evangelie te prediken, zonden te vergeven en te behouden, en sacramenten toe te dienen.”

De vorm van de Grote Opdracht in Marcus komt uit Marcus 16:9–20, en de oudste volledige manuscripten van Marcus bevatten die verzen niet. De twee vroegste volledige Griekse manuscripten, de Codex Sinaiticus (geschreven in het midden van de vierde eeuw) en de Codex Vaticanus, eindigen beide het evangelie bij 16:8, waar de vrouwen het graf ontvluchten “want zij waren bevreesd.” In dezelfde eeuw meldde Eusebius van Caesarea, zoals de geleerde Peter Head opmerkt, dat het evangelie bij 16:8 eindigde “in bijna alle kopieën.” Moderne Bijbels vermelden dit in hun kanttekeningen: die van de English Standard Version luidt “Sommige van de vroegste manuscripten bevatten 16:9–20 niet,” en die van de New International Version zegt dat “de vroegste manuscripten en enkele andere oude getuigen de verzen 9–20 niet hebben.”

Toch is het langere einde erg oud, want Irenaeus, bisschop van Lyon, citeerde Marcus 16:19 in Tegen de ketterijen, geschreven rond 180: “tegen het einde van zijn Evangelie zegt Marcus: Zo dan, nadat de Heere Jezus tot hen gesproken had, werd Hij opgenomen in de hemel en zit Hij aan de rechterhand van God.”

De New American Bible, de vertaling van de Amerikaanse katholieke bisschoppen, merkt op dat het langere einde “traditioneel is aanvaard als een canoniek deel van het evangelie en als zodanig werd gedefinieerd door het Concilie van Trente,” terwijl eraan wordt toegevoegd dat “vocabulaire en stijl aangeven dat het door iemand anders dan Marcus is geschreven.” Sommige protestantse geleerden, waaronder Head, betogen dat het evangelie eindigt bij 16:8 en dat de verzen 9–20 geen deel uitmaken van de geïnspireerde Schrift. Protestantse vertalingen zoals de English Standard Version en de New International Version behouden de verzen en voegen een noot toe, terwijl de King James Version ze zonder noot afdrukt. Wat we ook van Marcus 16 vinden, de opdracht zelf staat in Matteüs, Lucas, Johannes en Handelingen.

Dat deden ze, en het boek Handelingen volgt de missie naar buiten in de volgorde van Handelingen 1:8. Met Pinksteren in Jeruzalem zei Petrus tegen de menigte: “Bekeer u en laat ieder van u gedoopt worden in de naam van Jezus Christus tot vergeving van de zonden,” en “ongeveer drieduizend zielen” werden die dag toegevoegd (Handelingen 2:38, 41). Filippus “ging toen naar de stad Samaria en predikte Christus aan hen,” en degenen die geloofden “werden gedoopt, zowel mannen als vrouwen” (Handelingen 8:5, 12). In Caesarea viel de Heilige Geest op de Romeinse centurio Cornelius en zijn huishouden, “ook op de heidenen,” en Petrus “beval hen gedoopt te worden in de naam van de Heer” (Handelingen 10:45, 48). In Antiochië “werden de discipelen voor het eerst christenen genoemd” (Handelingen 11:26), en de rest van Handelingen volgt de reizen van Paulus totdat hij Rome bereikt (Handelingen 28:16).

Zowel katholieke als baptistische geloofsbelijdenissen lezen het gebod als gegeven aan de hele kerk, niet alleen aan de elf. De Catechismus van de Katholieke Kerk noemt het “de zendingsopdracht” en zegt dat de Kerk “ernaar streeft het Evangelie aan alle mensen te verkondigen” “in gehoorzaamheid aan het bevel van haar stichter” (paragraaf 849), onder verwijzing naar Mattheüs 28:19–20. De Baptist Faith and Message zegt: “Het is de plicht en het voorrecht van elke volgeling van Christus en van elke kerk van de Heer Jezus Christus om ernaar te streven discipelen te maken van alle volken,” en dat elke christen moet proberen “de verlorenen voor Christus te winnen door mondeling getuigenis, ondersteund door een christelijke levensstijl.”

Discipelen maken begint met evangelisatie: anderen vertellen over Christus, of het nu familie, vrienden, collega's en buren zijn of, voor zendelingen, mensen in andere landen. Dopen brengt nieuwe gelovigen in de kerk. Onderwijzen gaat door na de doop, in prediking, bijbelstudies, catechisatielessen en één-op-één instructie, zodat nieuwe christenen leren “om alles te onderhouden” wat Jezus gebood. Kerken nemen ook deel door zendelingen te steunen met geld en gebed en door hun eigen gemeenschappen te dienen, wat past bij de koppeling in de baptistische verklaring van “mondeling getuigenis” met “een christelijke levensstijl.”

Het woord ging uit van Jeruzalem naar Samaria, naar het huishouden van een centurio in Caesarea en verder naar Rome, en na verloop van tijd bereikte het ons. De belofte is de hele weg meegekomen: “Zie, Ik ben met u al de dagen, tot aan de voleinding van de wereld.”

---

• Bijbelverzen over zendingswerk
• Wat vertegenwoordigt de doop in het christendom?
• Apostelen versus discipelen: wat is het verschil?