Jehovah Nissi betekent “de HEER is mijn banier”. Het is de naam die Mozes aan een altaar gaf nadat Israël Amalek in de woestijn had verslagen (Exodus 17:15), en het tweede woord, nissi, komt van nes, het Hebreeuwse woord voor een banier of standaard die hoog op een paal is gehesen waar iedereen hem kan zien.
Op de dag dat de naam werd gegeven, was de banier boven Israël de opgeheven arm van een man. Terwijl Jozua in het dal vocht, stond Mozes op de heuvel met “de staf van God” in zijn hand, “en het geschiedde, wanneer Mozes zijn hand ophief, dat Israël de overhand kreeg: en wanneer hij zijn hand liet zakken, kreeg Amalek de overhand” (Exodus 17:9, 11). De naam betekent “de HEER is mijn banier”. Die opgeheven hand is het beeld ervan.

Waar staat Jehovah Nissi in de Bijbel?
Slechts één keer, in Exodus 17, op een plaats in de woestijn genaamd Refidim. Israël had daar net geklaagd over dorst en er was water uit de rots gekomen. “Toen kwam Amalek en streed tegen Israël in Refidim” (Exodus 17:8). Mozes vertelde Israël later wat voor soort aanval het was: Amalek “sloeg de achterblijvers van u, al de zwakken achter u, toen gij vermoeid en uitgeput waart; en hij vreesde God niet” (Deuteronomium 25:18). Ze vielen de achterblijvers aan.
Mozes gaf zijn bevelen. “Kies voor ons mannen uit, en ga uit, strijd tegen Amalek: morgen zal ik op de top van de heuvel staan met de staf van God in mijn hand” (Exodus 17:9). Jozua vocht, en Mozes, Aäron en Hur beklommen de heuvel. De strijd keerde met de handen van Mozes. “Maar de handen van Mozes werden zwaar; en zij namen een steen en legden die onder hem, en hij ging daarop zitten; en Aäron en Hur ondersteunden zijn handen, de één aan de ene kant, en de ander aan de andere kant; en zijn handen bleven vast tot zonsondergang” (Exodus 17:12). Tegen de avond “versloeg Jozua Amalek en zijn volk met de scherpte van het zwaard” (Exodus 17:13).
God zei tegen Mozes om de dag op te schrijven als “een gedenkteken in een boek” (Exodus 17:14). Toen “bouwde Mozes een altaar en noemde de naam ervan Jehovahnissi” (Exodus 17:15). De King James Version schrijft het als één woord. Het lexicon van Bible Hub merkt op dat de naam “alleen voorkomt in Exodus 17:15” en nergens anders in de Schrift.

Wat betekent nissi in het Hebreeuws?
Nissi is nes met de uitgang die “mijn” betekent. Strong’s concordantie geeft de betekenissen van nes als “een vlag; ook een zeil; bij implicatie, een vlaggenmast; in het algemeen een signaal,” en het Brown-Driver-Briggs lexicon noemt het een “standaard, als verzamelpunt.” In de strijd was het de paal waar soldaten naar zochten, de plek om samen te komen en het teken welke kant ze op moesten gaan.
De vertalers van de King James Version vertaalden nes op verschillende manieren, en het volgen ervan door de Bijbel laat zien hoe ver het woord reist. Het is de “paal” die de bronzen slang omhoog hield (Numeri 21:8). Het is de “banier” van Psalm 60:6: “U hebt een banier gegeven aan wie U vrezen, om die te ontplooien vanwege de waarheid.” Het is de “standaard” die Jesaja boven de naties zag verheven (Jesaja 11:10, 12), en de “standaard” die God beloofde op te richten voor de heidenen, die de zonen van Sion in hun armen naar huis zouden dragen: “Ik zal Mijn hand opheffen tot de heidenen, en Mijn standaard oprichten voor de volken: en zij zullen uw zonen in hun armen brengen” (Jesaja 49:22). De banier is altijd iets dat omhoog wordt geheven, zodat mensen van ver het kunnen zien en kunnen komen.
Jehovah is een Engelse vorm gemaakt van Gods naam, de vier Hebreeuwse letters JHWH. Het voorwoord van de English Standard Version legt de spelling uit: “Wanneer de klinkers van het woord ’adonay worden geplaatst bij de medeklinkers van JHWH, resulteert dit in het bekende woord Jehovah dat in sommige eerdere Engelse Bijbelvertalingen werd gebruikt.” De meeste Engelse Bijbels drukken de naam af als HEER in kleine hoofdletters, dus Exodus 17:15 leest in velen van hen “De HEER is mijn banier”. De andere namen die op dezelfde manier zijn opgebouwd, zijn verzameld in de namen van God en hun betekenissen.

Is Jehovah Nissi een naam van God?
Strikt genomen is het de naam van een altaar. Strong’s noemt Jehovah-Nissi “een symbolische naam van een altaar in de woestijn.” Abraham noemde een plaats Jehovah-Jire op dezelfde manier (Genesis 22:14), en Gideon noemde zijn altaar Jehovah-Sjalom (Rechters 6:24). Elke naam is een zin over de HEER, uitgesproken door iemand die Hem net op een moeilijke plek had ontmoet.
Dus wanneer christenen God Jehovah Nissi noemen, zeggen ze wat Mozes met stenen zei. Jozua’s zwaard en Mozes’ arm waren echt, maar de overwinning bij Refidim was van de HEER, en Israël had gewonnen onder Zijn banier. Er is niets mis mee om het als een naam te bidden. Het is in de eerste plaats een belijdenis.

Wat betekent Exodus 17:16?
Het volgende vers verklaart het altaar, en het is een van de moeilijkere regels in Exodus. De King James Version leest: “Want hij zei: Omdat de HEER gezworen heeft dat de HEER oorlog zal voeren met Amalek van generatie op generatie.” Het Hebreeuws is korter. Young’s Literal Translation geeft het woord voor woord: “Omdat een hand [is] op de troon van Jah, oorlog [is] voor Jehovah met Amalek.”
Het woord voor “troon” daar, kes, komt nergens anders voor, en lezers hebben het vers op verschillende manieren opgevat. De vertalers van de King James Version hoorden een eed, Gods hand opgeheven bij Zijn troon. Anderen lazen Amaleks hand opgeheven tegen de troon van de HEER. En veel geleerden, zo merkt de Cambridge Bible op, lezen nes, “banier”, voor het verder onbekende kes, wat “Een hand op de banier” van Jah geeft en de woorden van Mozes direct terugvoert naar de naam van het altaar. De twee Hebreeuwse woorden verschillen slechts één letter, dus die lezing veronderstelt een vergissing van een kopiist, en het blijft een gok van geleerden. Barnes’ Notes on the Bible antwoordt dat de tekst zoals die er staat “ongetwijfeld de enige was die bekend was bij de Targumisten, de Samaritaanse, de Syrische, de Latijnse en de Arabische vertalers,” die allemaal “troon” lazen. Sommige moderne Bijbels zetten de banier nog steeds in de tekst. De New American Bible, Revised Edition laat Mozes roepen: “Hef de banier op” van de HEER, en voegt in een noot toe dat “de Hebreeuwse tekst moeilijk te interpreteren is.” Als de voetnoot van uw Bijbel hier een andere lezing biedt, is dit de reden.

Waarom hield Mozes zijn handen omhoog?
Exodus legt het niet uit. Het vertelt ons alleen dat hij “de staf van God” vasthield, dezelfde staf waarmee hij op de rivier in Egypte had geslagen (Exodus 17:5), en dat Israël de overhand had zolang zijn handen omhoog waren. Het commentaar van Matthew Henry ziet twee betekenissen in de opgeheven staf: “De staf werd omhoog gehouden als een banier om de soldaten aan te moedigen. Ook naar God toe, bij wijze van beroep op Hem.” De mannen in het dal konden omhoog kijken en het zien. En de man op de heuvel keek ook omhoog.
Toen werden de armen van Mozes zwaar, zoals elke arm zwaar wordt. Hij hield de banier niet alleen omhoog. Aäron en Hur vonden een steen waar hij op kon zitten en hielden zijn handen vast, aan weerszijden, totdat de zon onderging. Als Matthew Henry gelijk heeft dat de opgeheven staf ook een beroep op God was, dan kennen wij deze vermoeidheid en kennen wij deze vrienden. Soms zijn wij degene op de steen, en soms zijn wij degene die een arm omhoog houdt die niet van onszelf is.

Hoe wijst de banier naar Jezus?
De duidelijkste lijn loopt door het woord nes zelf. Later in de woestijn, toen slangen het volk beten, zei God tegen Mozes: “Maak u een vurige slang en zet die op een paal: en het zal geschieden dat ieder die gebeten is, wanneer hij ernaar kijkt, zal leven” (Numeri 21:8). De paal is een nes, een banier. Jezus nam datzelfde tafereel voor zichzelf: “En zoals Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft, zo moet ook de Zoon des mensen verhoogd worden: Opdat een ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft” (Johannes 3:14-15).
Een banier wordt omhoog geheven zodat mensen het van ver kunnen zien en ernaartoe kunnen komen. Jezus zei: “En Ik, als Ik van de aarde verhoogd ben, zal allen tot Mij trekken” (Johannes 12:32). Jesaja had al een zoon uit de familie van David gezien, de wortel van Isaï, die op die manier verhoogd werd als een vaandel dat de volken zouden zoeken (Jesaja 11:10). Bij Refidim was de banier een opgeheven staf. Op Golgotha was het een kruis, en wij die zwak en vermoeid achteraan in de rij stonden, zijn degenen die het verzamelt.

Is “zijn banier over mij was liefde” hetzelfde woord?
Nee. “Zijn banier over mij was liefde” uit het Hooglied (Hooglied 2:4) gebruikt een ander Hebreeuws woord, degel. Het is het woord voor de standaarden waar elke stam naast kampeerde in Numeri 2: “Ieder man van de kinderen van Israël zal legeren bij zijn eigen standaard” (Numeri 2:2), en het Brown-Driver-Briggs lexicon noemt Hooglied 2:4 als het enige figuurlijke gebruik ervan. Beide woorden worden vertaald als “banier” en beide zijn prachtig, maar alleen nes staat in het altaar van Mozes.

Waarom gebruikt de katholieke liturgie niet de naam Jehovah?
Joodse lezers spraken de naam van God niet hardop uit, en de Kerk volgde dezelfde eerbied. De vorm “Jehovah” zelf is laat. De Jewish Encyclopedia van 1906 noemt het “een relatief recente uitvinding”. Het werd lang toegeschreven aan Peter Galatin, een christelijke geleerde die het in 1518 gebruikte, hoewel de encyclopedie het al vindt in een Latijns werk geschreven in 1270. In 2008 vertelde de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst van het Vaticaan aan de bisschoppen van de wereld dat in de liturgie “de naam van God in de vorm van het tetragrammaton JHWH niet gebruikt of uitgesproken mag worden”, en dat het vertaald moet worden als “Heer”. Die regel bepaalt wat er tijdens de Mis gelezen en gezongen wordt. Katholieke studiebijbels drukken de naam mogelijk nog steeds af: de New American Bible, Revised Edition, de vertaling van de Amerikaanse bisschoppen, noemt het altaar “Jahweh-nissi” in Exodus 17:15 en geeft de betekenis in een voetnoot: “de Heer is mijn banier”. De betekenis is in elke Bijbel hetzelfde.
De armen van Mozes kwamen omlaag bij zonsondergang. De banier is niet omlaag gekomen. De belofte van de profeet staat nog steeds over elk volk op aarde: “er zal een wortel van Isaï zijn, die zal staan als een vaandel voor de volken; de heidenen zullen ernaar zoeken: en zijn rust zal heerlijk zijn” (Jesaja 11:10).


Een reactie plaatsen