Ging Judas naar de hemel of de hel? De Bijbel zegt het niet

De Schrift vertelt ons nergens expliciet waar Judas heen ging toen hij stierf, en kerken verschillen van mening over de vraag of iemand dat met zekerheid kan weten. De meeste lezers hebben Jezus' eigen woorden over hem lang opgevat als een verwijzing naar de hel: hij noemde Judas “de zoon van het verderf” en zei over hem: “het zou voor die mens beter geweest zijn als hij niet geboren was.”

Wat de Evangeliën wel laten zien, is hoe Jezus hem behandelde. Hij waste de voeten van Judas samen met de anderen en gaf hem het gedoopte brood, en toen Judas de tuin inkwam om hem te kussen, ontmoette Jezus hem met een woord: “Vriend, waarom bent u gekomen?” (Mattheüs 26:50). Hoe de kerken de vraag over zijn einde ook beantwoorden, de Evangeliën bewaren dat woord voor ons, uitgesproken op de nacht dat hij zijn Heer verraadde.

Judas Iskariot was een van de twaalf apostelen, en hij sprak met de overpriesters af om Jezus uit te leveren voor dertig zilverlingen, waarna hij de arresterende menigte met een kus naar Jezus leidde (Matteüs 26:14–16, 47–49). Wat zijn einde betreft: de Katholieke Kerk heeft nooit verklaard dat een specifiek persoon in de hel is, Judas inbegrepen, en laat zijn oordeel aan God over. Lutherse, gereformeerde en methodistische leraren hebben volgehouden dat hij verloren ging, en de Orthodoxe Kerk presenteert hem in haar hymnen van de Goede Week als een waarschuwing.

Geen enkel vers zegt dat Judas in de hel is, en geen enkel vers zegt dat hij in de hemel is. Waar we op af moeten gaan, is hoofdzakelijk wat Jezus over hem zei op de nacht dat hij werd verraden, en wat de discipelen zeiden nadat Judas stierf.

Tijdens het Laatste Avondmaal vertelde Jezus aan de twaalf dat een van hen hem zou verraden, en daarna zei hij:

De Zoon des mensen gaat wel heen zoals over Hem geschreven staat, maar wee die mens door wie de Zoon des mensen verraden wordt! Het zou voor die mens beter geweest zijn als hij niet geboren was.

Mattheüs 26:24

Marcus noteert dezelfde woorden (Marcus 14:21). Veel lezers hebben geredeneerd dat niemand die in de hemel eindigt, beter af zou zijn als hij niet geboren was, en daarom hebben ze de uitspraak opgevat als dat Judas verloren was.

Later diezelfde nacht, in zijn gebed voor de discipelen, zei Jezus: “die Gij Mij gegeven hebt, heb Ik bewaard, en niemand van hen is verloren gegaan, dan de zoon van het verderf; opdat de Schrift vervuld zou worden” (Johannes 17:12). Verderf betekent ondergang, en Johannes Calvijn legde de uitdrukking uit als een Hebreeuwse manier van spreken: de zoon van het verderf “duidt een man aan die geruïneerd is, of gewijd aan vernietiging.” Paulus geeft dezelfde titel aan “de mens van de wetteloosheid” in 2 Tessalonicenzen 2:3.

Nadat Jezus was opgestaan en opgevaren, baden de discipelen voordat ze Matthias kozen om de plaats van Judas in te nemen. Ze vroegen God om te laten zien welke man de bediening moest overnemen “waarvan Judas door overtreding afviel, opdat hij heenging naar zijn eigen plaats” (Handelingen 1:25). De Schrift zegt niet wat die plaats was, en John Wesley las het als de plaats “die zijn misdaden hadden verdiend, en die hij voor zichzelf had gekozen.”

De evangeliën verbinden Judas ook met de duivel, voor het eerst in Jezus' eigen woorden lang voor het avondmaal: “Heb Ik u twaalf niet uitverkoren, en één van u is een duivel?” Johannes voegt eraan toe: “Hij sprak van Judas Iskariot, de zoon van Simon” (Johannes 6:70–71). En aan de vooravond van het verraad schrijft Lucas: “Toen voer de satan in Judas, bijgenaamd Iskariot” (Lucas 22:3). Niets hiervan maakte Judas minder verantwoordelijk voor wat hij deed. Paus Benedictus XVI sprak over “de persoonlijke verantwoordelijkheid van Judas, die schandelijk toegaf aan een verleiding van de Boze.”

De Katholieke Kerk leert dat niemand kan weten wie in de hel is zonder een bijzondere openbaring van God. Lutherse, gereformeerde en methodistische leraren hebben de Schrift gelezen als zou Judas verloren zijn gegaan, terwijl de hieronder geciteerde orthodoxe diensten hem als een waarschuwing presenteren en niet zeggen waar hij nu is.

Traditie	Over Judas	Bron
Katholiek	Laat zijn oordeel over aan God; heeft nooit verklaard dat een persoon in de hel is	Catechismus 1861; Johannes Paulus II; Benedictus XVI
Orthodox	Presenteert hem in de hymnen van de Goede Week als een waarschuwing tegen hebzucht en verraad; geen uitspraak over zijn lot	Diensten op de Grote Woensdag en Witte Donderdag
Luthers	Zijn verdriet faalde omdat het geen geloof had	Apologie van de Augsburgse Confessie, Artikel XII
Gereformeerd (Calvijn)	Hij was nooit een van Gods uitverkorenen	Calvijn over Johannes 17:12
Methodistisch (Wesley)	Hij was aan Christus gegeven en ging verloren	Wesley over Johannes 17:12

De katholieke leer

Eeuwenlang was de algemene mening onder katholieken, zoals onder veel kerkvaders, dat Judas verdoemd was, maar de Kerk heeft die mening nooit tot haar leer verheven. De Catechismus van de Katholieke Kerk geeft een regel die voor ieder mens geldt: “hoewel we kunnen oordelen dat een daad op zichzelf een zware overtreding is, moeten we het oordeel over personen toevertrouwen aan de rechtvaardigheid en barmhartigheid van God” (1861).

Paus Johannes Paulus II zei in 1999 tijdens een algemene audiëntie hetzelfde over de hel: “Verdoemenis blijft een reële mogelijkheid, maar het is ons, zonder bijzondere goddelijke openbaring, niet gegeven om te weten welke mensen er daadwerkelijk bij betrokken zijn.” In zijn boek uit 1994, De drempel van de hoop overschrijden, schreef hij over wie er verloren gaat: “De Kerk heeft hierover nooit een uitspraak gedaan.” Hij voegde eraan toe dat Jezus’ woorden over Judas “niet met zekerheid verwijzen naar eeuwige verdoemenis.”

Paus Benedictus XVI zei in een audiëntie over Judas in 2006 dat Jezus’ oordeel en Judas’ wroeging samen “het mysterie rond zijn eeuwige lot” verduisteren. Over zijn dood zei hij: “het is niet aan ons om zijn gebaar te beoordelen en onszelf in de plaats te stellen van de oneindig barmhartige en rechtvaardige God.”

Orthodoxe leer

De Orthodoxe Kerk herdenkt Judas tijdens de diensten van de Goede Week. Op de Grote en Heilige Woensdag herinneren de hymnen aan de zondige vrouw die zalf op het hoofd van Christus goot in het huis van Simon de melaatse, en de Orthodoxe Kerk in Amerika merkt op dat op diezelfde dag “Judas ermee instemde de Heer te verraden voor dertig zilverlingen.” Vanwege dat verraad vasten orthodoxe christenen op de meeste woensdagen van het jaar.

Het troparion van Witte Donderdag plaatst de discipelen, “verlicht bij het wassen van hun voeten voor het avondmaal,” naast Judas, “verduisterd, lijdend aan hebzucht.” Het eindigt met een waarschuwing: “Vlucht voor de hebzuchtige ziel die zulke dingen tegen de Meester durfde te doen.”

Pater Alexander Schmemann schreef in een essay dat de Orthodoxe Kerk in Amerika publiceert voor Witte Donderdag, dat het verraad “onthult dat zonde, dood en zelfvernietiging ook te wijten zijn aan liefde, maar aan afgedwaalde en vervormde liefde.” Elk jaar, zei hij, vraagt de dag aan elke aanbidder: “reageer ik op de liefde van Christus en aanvaard ik die als mijn leven, volg ik Judas in de duisternis van zijn nacht?” Dezelfde keuze zit in het gebed dat orthodoxe christenen voor de communie zeggen: “ik zal U geen kus geven zoals Judas; maar zoals de moordenaar zal ik U belijden: Gedenk mij, o Heer, in Uw Koninkrijk.” Deze hymnen en gebeden zijn dus een waarschuwing aan degene die bidt, en ze zeggen niets over waar Judas nu is.

Protestantse leer

De lutherse belijdenisgeschriften gebruiken Judas om te laten zien wat ware bekering nodig heeft. De Apologie van de Augsburgse Confessie (1531) noemt twee delen van bekering, berouw en geloof, en zegt dat “Het berouw van Judas of Saul … nutteloos is omdat er geen geloof aan wordt toegevoegd.” Het verdriet van David en Petrus, zo gaat het verder, “helpt omdat het geloof, dat de vergeving van zonden om Christus’ wil aangrijpt, eraan wordt toegevoegd.”

Johannes Calvijn, de gereformeerde theoloog, las Jezus’ gebed zo dat Judas nooit echt bij Christus had gehoord: “hoewel hij niet een van de uitverkorenen en de ware kudde van God was, gaf de waardigheid van zijn ambt hem wel de schijn ervan.” Hij verwierp ook het idee dat de profetie van de Schrift Judas dwong tot verraad. Calvijn noemde het “een zeer ongegrond argument” om te concluderen “dat de opstand van Judas eerder aan God dan aan hemzelf moet worden toegeschreven.”

John Wesley, wiens Notes on the New Testament een standaard van methodistisch onderwijs werden, kwam tot de tegenovergestelde conclusie uit hetzelfde vers. Voor hem was Judas een van degenen die de Vader aan Christus had gegeven: “Dus zelfs een van hen die God Hem gegeven had, is verloren gegaan.” Calvijn en Wesley zijn het dus oneens over de vraag of iemand die werkelijk aan Christus is gegeven verloren kan gaan, en toch zijn ze het eens over het einde van Judas.

Matteüs zegt dat Judas “berouw kreeg,” en hij toonde dat door het geld terug te geven en zijn zonde te belijden.

Toen Judas, die Hem verraden had, zag dat Hij veroordeeld was, kreeg hij berouw en bracht de dertig zilverlingen terug naar de overpriesters en oudsten, zeggende: Ik heb gezondigd door onschuldig bloed te verraden. Maar zij zeiden: Wat gaat ons dat aan? Zie jij dat maar. En hij wierp de zilverlingen in de tempel, vertrok en ging heen en verhing zich.

Matthew 27:3–5

Het Griekse werkwoord achter “berouw kreeg” is metamelomai, spijt hebben of van gedachten veranderen. Het is niet het gebruikelijke Nieuw-Testamentische woord voor bekering, metanoeō, en velen hebben dat opgevat als een teken dat Judas wroeging voelde zonder zich tot God te wenden. Toch kan het woord alleen de zaak niet beslechten, omdat Matteüs hetzelfde werkwoord gebruikt voor de zoon in Jezus' gelijkenis die weigerde in de wijngaard te werken, “maar later kreeg hij berouw en ging” (Matteüs 21:29). Joseph Thayers Griekse lexicon oordeelde dat de scherpe onderscheidingen die vaak tussen de twee woorden worden getrokken “nauwelijks door het gebruik kunnen worden gestaafd,” terwijl hij metanoeō “de vollere en edelere term” noemde.

Hij beleed zijn zonde aan de overpriesters, die hem wegstuurden, en de evangeliën vermelden niet dat hij naar Jezus of naar de andere discipelen ging. Johannes Chrysostomus, prekend over dit hoofdstuk van Mattheüs, bekritiseerde Judas “niet omdat hij berouw had, maar omdat hij dat deed, laat en langzaam.”

Petrus faalde Jezus op dezelfde nacht, toen hij ontkende drie keer dat hij hem kende, en toen de haan kraaide “ging hij naar buiten en weende bitter” (Matteüs 26:75). Lucas geeft ons het moment vóór de tranen: “de Heer keerde zich om en keek Petrus aan” (Lucas 22:61).

	Judas	Petrus
Zijn zonde	Leverde Jezus uit voor dertig zilverlingen	Ontkende drie keer dat hij Jezus kende
Zijn verdriet	“Ik heb gezondigd door onschuldig bloed te verraden”	“Hij ging naar buiten en weende bitterlijk”
Met wie hij te maken kreeg	De overpriesters: “Wat gaat ons dat aan?”	Jezus, die “zich omkeerde en Petrus aankeek”
Nadien	Maakte een einde aan zijn eigen leven	Hersteld door de verrezen Jezus: “Weid mijn schapen”

Na de opstanding vroeg Jezus drie keer aan Petrus: “Heb je mij lief?” en gaf hem drie keer een opdracht, waarvan de laatste was: “Weid mijn schapen” (Johannes 21:15–17). Paus Benedictus XVI plaatste de twee mannen naast elkaar: “Na zijn val toonde Petrus berouw en vond hij vergeving en genade. Judas toonde ook berouw, maar zijn berouw ontaardde in wanhoop en werd zo zelfvernietigend.”

De evangeliën zeggen niet dat Jezus Judas vergaf, en ze vermelden niet dat Judas hem daarom vroeg. Ze laten ons wel zien hoe Jezus hem tot het einde toe behandelde. Tijdens het avondmaal waste Jezus de voeten van de discipelen met Judas onder hen, en hij overhandigde Judas het stuk brood dat hij had gedoopt (Johannes 13:26). In de tuin, toen Judas hem kwam kussen, zei Jezus: “Vriend, waarom ben je gekomen?” (Matteüs 26:50), en vroeg: “Judas, verraad je de Zoon des mensen met een kus?” (Lucas 22:48). Aan het kruis bad Jezus: “Vader, vergeef het hun; want zij weten niet wat zij doen” (Lucas 23:34), hoewel Lucas niet zegt wie er in dat gebed waren inbegrepen.

Het Nieuwe Testament geeft er twee korte verslagen van. In het eerste zegt Matteüs dat Judas het zilver in de tempel wierp en “heenging en zichzelf verhing.” De overpriesters wilden “de prijs van bloed” niet in de schatkist doen, dus kochten ze er de akker van de pottenbakker mee, “om vreemdelingen te begraven,” en die werd “De akker van bloed” genoemd (Matteüs 27:5–8).

In Handelingen vertelt Petrus aan de gelovigen in Jeruzalem dat Judas “een akker kocht met het loon van de ongerechtigheid” en daar stierf door een val, “voorovervallend,” en de plaats werd bekend als “Akeldama, dat wil zeggen: De akker van bloed” (Handelingen 1:18–19). Christenen hebben de twee verslagen op verschillende manieren gelezen. Matthew Henry's Commentary, voltooid in het begin van de 18e eeuw, voegt ze samen tot één gebeurtenis, terwijl de aantekeningen van de katholieke New American Bible Handelingen behandelen als “een volkstraditie over de dood van Judas die verschilt van die in Mt 27:5.”

Geen enkel vers verbindt het lot van Judas met de manier waarop hij stierf. Wanneer de Schrift over zijn lot spreekt, spreekt ze over het verraad. Jezus' “wee die mens” werd uitgesproken tijdens het avondmaal, voordat het verraad werd uitgevoerd en voordat Judas stierf, en het noemt “die mens door wie de Zoon des mensen verraden wordt.” Het gebed in Handelingen spreekt over de bediening “waarvan Judas door overtreding afviel.” Matteüs vertelt over de dood zelf in een paar woorden en voegt er geen oordeel aan toe.

De Katholieke Kerk leert dat het leven een geschenk van God is en “niet aan ons is om over te beschikken”. In dezelfde sectie zegt de Catechismus:

… Ernstige psychische stoornissen, angst of ernstige vrees voor ontbering, lijden of marteling kunnen de verantwoordelijkheid van degene die zelfmoord pleegt, verminderen.

Wij moeten niet wanhopen aan het eeuwig heil van personen die een einde aan hun eigen leven hebben gemaakt. God kan op wegen die alleen Hij kent, de gelegenheid bieden tot een heilzaam berouw. De Kerk bidt voor personen die een einde aan hun eigen leven hebben gemaakt.

Catechismus van de Katholieke Kerk, 2282–2283

Petrus werd gevonden door een blik van de Heer en weende, terwijl Judas, afgewezen door de overpriesters, wanhopig werd. In zijn audiëntie over Judas trok paus Benedictus XVI één les uit die wanhoop, in woorden uit de Regel van de heilige Benedictus: “Wanhoop nooit aan Gods barmhartigheid.”

---

• Het verraad van Jezus: waarom deed Judas het?
• De prijs van verraad: wat kreeg Judas betaald?
• Ging Petrus naar de hemel? Een verkenning van de goddelijke reis
• Wat is de onvergeeflijke zonde in de Bijbel?
• Legt de Bijbel vast hoe de apostelen stierven? Alleen Jakobus en Judas
• Bijbelstudie: Wat zegt de Bijbel over zelfmoord?