De 400 stille jaren tussen het Oude en Nieuwe Testament

De 400 stille jaren lopen van de profeet Maleachi, ongeveer 450 v.Chr., tot Johannes de Doper, ongeveer 29 n.Chr., wat ze in werkelijkheid ongeveer 460 tot 480 jaar maakt, dichter bij 475 dan 400. Veel protestanten, vooral evangelischen, noemen ze stil omdat zij vasthouden aan het idee dat er in die tijd geen Schrift werd geschreven, terwijl katholieke en orthodoxe Bijbels boeken uit precies die jaren bevatten. Judea wisselde vijf keer van eigenaar voordat ze voorbij waren.

Degenen onder ons die een protestantse Bijbel van begin tot eind hebben gelezen, kennen de plek waar Maleachi eindigt met Gods belofte: “Zie, Ik zend u de profeet Elia, voordat de grote en geduchte dag van de HEERE komt” (Maleachi 4:5). We slaan de bladzijde om en daar zijn we in de Evangeliën, “in de dagen van koning Herodes” (Mattheüs 2:1), met synagogen en Farizeeën aan alle kanten en niemand die stopt om ons te vertellen waar ze vandaan kwamen.

Onder de dingen die ons niet worden verteld, is wat er gebeurde in december 164 v.Chr., toen Judas Makkabeüs en zijn broers naar de verwoeste Tempel in Jeruzalem kwamen en het altaar neerhaalden dat de heidenen hadden ontheiligd. Daarna was er de vraag wat er met de stenen moest gebeuren, en uiteindelijk “legden zij de stenen op een geschikte plaats op de tempelberg, totdat er een profeet zou komen om antwoord te geven over hen” (1 Makkabeeën 4:46, in de Douay-Rheims vertaling). Ze wilden een profeet om het hen te vertellen, en er was geen profeet om het aan te vragen, dus legden ze de stenen opzij en wachtten.

GotQuestions, een evangelische vraag-en-antwoordbediening, beschrijft dit als de jaren “waarin, voor zover wij weten, God niet sprak”, en we kunnen zien hoe een lezer tot die conclusie komt wanneer we een protestantse Bijbel openen en helemaal niets vinden tussen Maleachi en Mattheüs. Presbyteriaanse en Gereformeerde kerken laten de boeken uit die jaren weg, en hun Westminster Confessie van 1647 stelt dat “De boeken die gewoonlijk Apocriefen worden genoemd, niet zijnde van goddelijke inspiratie, geen deel uitmaken van de canon van de Schrift”. De Bijbel van het Joodse volk laat ze ook weg.

Katholieke en orthodoxe christenen behouden die boeken, dus zij openen een Bijbel met pagina's uit precies die jaren erin. Wijsheid, Sirach en de boeken van de Makkabeeën staan erin, ontvangen “als heilig en canoniek” door het Concilie van Trente in 1546 en “echte delen van de Schrift” genoemd door een orthodoxe synode in Jeruzalem in 1672. Sirach werd ongeveer tweehonderd jaar voor Christus geschreven door Jezus zoon van Sirach uit Jeruzalem, en zijn kleinzoon vertaalde het in het Grieks, en het eerste boek Makkabeeën vertelt de veertig jaar van 175 tot 135 v.Chr.

Jimmy Akin van Catholic Answers maakte in 1998 bezwaar tegen de naam zelf en schreef: “God was niet stil in de vierhonderd jaar tussen Maleachi en Johannes de Doper. Er kan een pauze zijn geweest in de profetische activiteit, zoals in andere periodes, maar God stopte niet met het geven van zijn woord aan individuen.”

Op welke manier onze eigen kerk die boeken ook telt, het onderstaande verhaal leunt op het eerste boek Makkabeeën, een boek uit de tijd die het beschrijft. Hoe de protestantse kerken ertoe kwamen ze weg te laten, wordt verteld in de zeven boeken in katholieke bijbels die niet in protestantse staan.

Maleachi noemt geen datum voor zichzelf, wat het eerste probleem is met het getal. Het boek geeft wel dingen prijs, een Perzische gouverneur in Maleachi 1:8, de Tempel die al staat en een gelijkenis met de hervormingen van Nehemia, en op basis daarvan komt de Catholic Encyclopedia van 1910 uit op “ongeveer 450 v.Chr.”. Nehemia ging voor het eerst naar Jeruzalem in het twintigste jaar van Artaxerxes I, wat hetzelfde artikel berekent als 445 v.Chr. Hij vertelt ons dat hij terugging naar de koning “in het tweeëndertigste jaar van Artaxerxes” (Nehemia 13:6), en dat is, volgens onze eigen berekening, twaalf jaar later, in 433 v.Chr., wat een datum voor Nehemia zou zijn en niet voor Maleachi.

Het andere einde krijgen we van Lucas, die zegt dat het woord van God tot Johannes kwam “in het vijftiende jaar van de regering van Tiberius Caesar” (Lucas 3:1). Dezelfde encyclopedie berekent dat als 29 n.Chr., of vier jaar eerder als we tellen vanaf het moment dat Tiberius voor het eerst het bewind deelde met Augustus. Er was geen jaar nul, dus van 450 v.Chr. tot 29 n.Chr. is 478 jaar, van 450 v.Chr. tot 25 n.Chr. is 474, en van Nehemia's 433 v.Chr. tot 29 n.Chr. is 461. Begin waar we willen en we landen tussen 460 en 480 jaar. We hebben niet kunnen vinden wie als eerste 400 zei.

Judea had in die jaren meer meesters dan de meesten van ons kunnen onthouden, dus hier zijn ze op volgorde, de oudste eerst. Slechts één familie op de lijst, het huis van Mattathias, was van Judea zelf, en de eerste twee rijen lopen naast die van de Syrische koningen omdat het van 167 v.Chr. tot 142 tegen die koningen vocht.

jaren	Wie hield Judea in handen	Wat er gebeurde
539 tot de jaren 330 v.Chr.	Perzië	Cyrus laat de ballingen naar huis gaan (538). De fundamenten van de tweede Tempel worden gelegd. Maleachi schrijft, ongeveer 450. Nehemia komt in 445.
Jaren 330 tot 323 v.Chr.	Alexander de Grote	Hij verslaat Darius III. De Joden behouden hun religieuze en burgerlijke vrijheden. Hij sterft in 323 en zijn generaals verdelen zijn rijk.
Ongeveer 300 tot 200 v.Chr.	De Ptolemaeën van Egypte	Joden vestigen zich in Alexandrië. De Pentateuch wordt in het Grieks vertaald.
Ongeveer 200 tot 142 v.Chr.	De Seleucidische koningen van Syrië	Griekse gewoonten verspreiden zich onder de priesters. Antiochus IV bestijgt de troon in 175 en verbiedt in 167 de Joodse eredienst. Het juk wordt afgeworpen in 142.
167 tot 160 v.Chr.	Mattathias, daarna Judas Makkabeüs, in opstand tegen Syrië	De opstand begint in Modin. In december 164 wordt de Tempel gereinigd en het altaar opnieuw ingewijd. Judas sterft in 160.
160 tot 140 v.Chr.	Judas' broers Jonathan en Simon, vechtend tegen Syrië tot 142	De onafhankelijkheid van Judea wordt geteld vanaf 142, en Simon neemt rond die tijd de citadel in Jeruzalem in. In 140 wordt hij aangesteld als “vorst en hogepriester voor eeuwig, totdat er een getrouwe profeet zou opstaan”.
140 tot 63 v.Chr.	Het Hasmonese huis	Johannes Hyrkanus, Aristobulus I (de eerste die de titel van koning aannam), Alexander Jannaeus (103 tot 76) en zijn weduwe Alexandra (76 tot 67) regeren. Haar twee zonen maken ruzie na haar dood.
63 tot 37 v.Chr.	Rome, met Hyrkanus II als hogepriester	Pompeius bestormt de Tempel in 63 en erkent Hyrkanus II als hogepriester en etnogarch.
37 tot 4 v.Chr.	Herodes de Grote	Jezus wordt geboren “in de dagen van koning Herodes” (Matteüs 2:1).

In oktober 539 v.Chr. opende Babylon zijn poorten voor het Perzische leger, het jaar daarop gaf Cyrus de verbannen Joden toestemming om naar huis te gaan, en in het tweede jaar na hun terugkeer legden ze het fundament van een tweede Tempel. Judea leefde ongeveer tweehonderd jaar onder Perzië, totdat Alexander de Grote Darius III versloeg bij Issus in de jaren 330 v.Chr. Hij liet de Joden behouden wat ze hadden, in de woorden van de Catholic Encyclopedia “het vrije genot van hun religieuze en burgerlijke vrijheden”, en het eerste boek Makkabeeën haast zich in een paar regels door hem heen. Hij “regeerde twaalf jaar, en hij stierf”, zegt het, en zijn dienaren “maakten zichzelf koning, ieder op zijn eigen plaats”.

Ptolemaeus I van Egypte nam Jeruzalem in rond 320 v.Chr., en na de slag bij Ipsus in 301 behoorde Judea bijna een hele eeuw tot Egypte. Joden vestigden zich in Alexandrië, en onder Ptolemaeus II werd de Wet van Mozes voor het eerst in het Grieks vertaald. Daarna namen de koningen van Syrië het land in, en met hen kwam het ergste.

De vierde Antiochus, genaamd Epifanes, besteeg de troon in 175 v.Chr., en Jason kocht het hogepriesterschap van hem, waarbij Menelaüs het na Jason bekleedde. Sommigen van het volk gingen naar de koning en kregen toestemming “om te handelen naar de verordeningen van de heidenen”, en “zij bouwden een oefenplaats in Jeruzalem” (1 Makkabeeën 1:14–15). Nadat hij “Egypte had verwoest in het honderd drieënveertigste jaar” kwam de koning naar de stad, “ging trots het heiligdom binnen”, nam het gouden altaar en de kandelaar mee, en “brak ze allemaal in stukken” (1 Makkabeeën 1:21–23). In 167 v.Chr. verbood hij alles wat uitgesproken Joods was op straffe des doods, en de Tempel werd gewijd aan Zeus. “Op de vijftiende dag van de maand Kislev, in het honderd vijfenveertigste jaar, stelde koning Antiochus het gruwelijke afgodsbeeld van de verwoesting op het altaar van God op” (1 Makkabeeën 1:57), en de boeken van de wet werden in stukken gesneden en verbrand.

In Modin woonde Mattathias, “een priester uit de zonen van Joarib, uit Jeruzalem”, met zijn vijf zonen, en daar begon de opstand. Hij stierf rond 166 v.Chr. en zijn zoon Judas, “die Makkabeüs werd genoemd”, nam de leiding.

Twee jaar later gingen Judas en zijn broers naar het heiligdom en vonden het “verwoest”, met “struiken die in de voorhoven groeiden als in een bos” (1 Makkabeeën 4:38). Ze reinigden het, ze legden de stenen van het oude altaar opzij voor de profeet die nog niet was gekomen, en op de vijfentwintigste dag van Kislev, in het honderd achtenveertigste jaar, drie jaar en tien dagen nadat het afgodsbeeld was geplaatst, offerden ze op een nieuw altaar. Ze “vierden de inwijding van het altaar acht dagen lang” en verordenden dat het “van jaar tot jaar acht dagen lang” gevierd moest worden (1 Makkabeeën 4:56, 59). Dat feest is Chanoeka, en het Evangelie van Johannes herinnert zich het in twee eenvoudige regels: “En het was in Jeruzalem het feest van de inwijding, en het was winter. En Jezus liep in de tempel in de zuilengang van Salomo” (Johannes 10:22–23). We vertellen meer over dat bezoek in Vierde Jezus Chanoeka?

Judas stierf in 160 v.Chr., en het boek dat zijn verhaal vertelt, meet het verdriet af aan de dag dat de profeten stopten: “er was een grote verdrukking in Israël, zoals er niet was geweest sinds de dag dat er geen profeet meer in Israël werd gezien” (1 Makkabeeën 9:27). Jonathan leidde na hem tot 143 en daarna Simon. De onafhankelijkheid van Judea wordt geteld vanaf 142, toen, zo zegt hetzelfde boek, “het juk van de heidenen van Israël werd afgenomen” (1 Makkabeeën 13:41), en het volk begon hun verslagen te dateren met “Het eerste jaar onder Simon de hogepriester”. In 140 v.Chr. bevestigde een volksvergadering hem als heerser, en de voorwaarden waarover ze overeenkwamen, bevatten nog steeds het wachten. Hij zou “hun vorst en hogepriester voor eeuwig zijn, totdat er een getrouwe profeet zou opstaan” (1 Makkabeeën 14:41).

De Talmoed noemt de familie de Hasmoneeën, en zij hielden het land de volgende zevenenzeventig jaar in hun macht. Tegen het einde van die tijd “droeg koningin Alexandra, de weduwe van Alexander Jannaeus, het bestuur praktisch over aan de Farizeeën”. Toen zij in 67 v.Chr. stierf, kregen haar zonen Hyrkanus II en Aristobulus II ruzie, waarbij Antipater, de vader van Herodes, de ruzie levend hield, en uiteindelijk legden de twee broers het voor aan Pompeius.

Pompeius beslechtte dit door in 63 v.Chr. de Tempel te bestormen, “waarna een slachting volgde”. Josephus zegt dat de stad viel “op de dag van het vasten”, en dat de mannen die de offers brachten zelfs toen niet wilden vertrekken, “denkende dat het beter was om alles te ondergaan wat hen overkwam, bij hun eigen altaren, dan iets na te laten wat hun wetten van hen vereisten”. Dat was het einde van wat de encyclopedie “het korte tijdperk van onafhankelijkheid dat de Makkabeeën voor het land hadden veiliggesteld” noemt. Pompeius erkende Hyrcanus II als hogepriester, en zesentwintig jaar later kwam de zoon van Antipater aan de macht. “De Idumeër Herodes besteeg de troon van David”, en hij behield deze van 37 tot 4 v.Chr., en zowel Mattheüs als Lucas beginnen in zijn dagen.

Joodse schrijvers zeiden dat de profeten waren gestopt terwijl die jaren nog voortduurden, en we hebben al de eerste van hen gehoord. Het boek Makkabeeën zegt het drie keer in het bovenstaande verhaal, in de stenen die werden neergelegd “totdat er een profeet zou komen”, in de dag “dat er geen profeet werd gezien in Israël”, en in Simons bewind “totdat er een getrouwe profeet zou opstaan”.

Josephus, de Joodse historicus uit de eerste eeuw na Chr., legde uit waarom zijn volk vasthield aan “slechts tweeëntwintig boeken” toen hij zei dat ze geschiedenis waren blijven schrijven na de regering van Artaxerxes van Perzië, maar dat dit latere schrijven “door onze voorvaderen niet als van gelijke autoriteit als het voorgaande werd beschouwd, omdat er sindsdien geen exacte opvolging van profeten is geweest” (Tegen Apion 1.8, in de vertaling van William Whiston). In alle eeuwen daarna, voegt hij eraan toe, “is niemand zo brutaal geweest om er iets aan toe te voegen, er iets van af te halen, of er enige verandering in aan te brengen”.

De rabbijnen geven de laatste profeten hun namen: Haggaï, Zacharia en Maleachi. De Tosefta, een verzameling van hun onderricht, zegt dat toen die drie stierven “de Heilige Geest ophield te bestaan onder Israël”, en de woorden die direct daarop volgen zijn “En niettemin zouden zij gebruikmaken van de Goddelijke Stem”, de bat kol, letterlijk “Dochter van de Stem”. Het vertelt hoe de Wijzen eens in een bovenkamer in Jericho zaten en die Stem hoorden zeggen: “Er is hier een man onder jullie die de Heilige Geest waardig is, alleen verdient zijn generatie het niet,” en hoe ze naar Hillel de Oudere keken. De Babylonische Talmoed vertelt het opnieuw in Sotah 48b, waar “de Goddelijke Geest het Joodse volk verliet” en toch “zij niettemin nog steeds gebruik zouden maken van een Goddelijke Stem om instructies van Boven te ontvangen”. Wij begrijpen dat zo dat, in de vertelling van de rabbijnen, de profeten waren gestopt, maar de Stem niet.

Wanneer Lucas over Jezus in Nazareth zegt dat “hij, zoals zijn gewoonte was, op de sabbatdag de synagoge binnenging en opstond om te lezen” (Lucas 4:16), stopt hij niet om ons te vertellen wat een synagoge is. Niemand weet zeker hoe ze begonnen zijn, hoewel beide grote encyclopedieën, Joods en Katholiek, denken dat het waarschijnlijk tijdens de ballingschap in Babylon was, voordat deze jaren aanbraken, toen het volk ver van hun Tempel was. Een marmeren plaat die in 1902 werd gevonden in het oude Schedia, twintig kilometer van Alexandrië, toont er een in Egypte: “Ter ere van koning Ptolemaeus en koningin Berenice, zijn zuster en vrouw, en hun kinderen, [wijden] de Joden deze synagoge”. Tegen de tijd van de apostelen kon worden gezegd dat “Mozes van oude tijden af in elke stad hen heeft die hem prediken, aangezien hij elke sabbatdag in de synagogen wordt gelezen” (Handelingen 15:21).

De Farizeeën komen al voor in ons verhaal, en een eerdere heerser van dat huis, Johannes Hyrcanus, koos de kant van de Sadduceeën. Josephus introduceert hen in de tijd van Jonathan, wanneer hij schrijft: “In deze tijd waren er drie sekten onder de Joden”, en hij noemt ze de Farizeeën, de Sadduceeën en de Essenen. Eén verschil zet hij duidelijk uiteen: “de Farizeeën hebben het volk een groot aantal gebruiken overgeleverd door opvolging van hun vaders, die niet in de wetten van Mozes geschreven staan; en om die reden verwerpen de Sadduceeën ze”. Handelingen geeft ons een ander verschil in één vers: “de Sadduceeën zeggen dat er geen opstanding is, noch engel, noch geest: maar de Farizeeën belijden beide” (Handelingen 23:8), en er is meer over beide in Farizeeën en Sadduceeën: wat was het verschil?

De Bijbel in het Grieks kwam voort uit die jaren. De oude Brief van Aristeas vertelt over tweeënzeventig vertalers die voor Ptolemaeus II werkten, een verslag dat de Katholieke Encyclopedie “fabelachtig en legendarisch, althans in verschillende delen” noemt, hoewel ze nog steeds denkt dat de Pentateuch waarschijnlijk “rond het midden van de derde eeuw v.Chr.” in het Grieks werd vertaald. Vóór het jaar 130 v.Chr. waren de Profeten en ten minste een deel van de andere boeken in het Grieks gevolgd, zoals we vernemen van de kleinzoon van Sirach, die in de regering van Ptolemaeus Evergetes naar Egypte kwam en zijn lezers vertelde dat “de wet zelf, en de profeten, en de rest van de boeken, geen klein verschil hebben wanneer ze in hun eigen taal worden gesproken”. De schrijvers van het Nieuwe Testament “maakten er gebruik van en leenden er de meeste van hun citaten uit”, en, zo vervolgt de encyclopedie, “het werd het Oude Testament van de Kerk”. De Schriften van Israël waren overgebracht naar de taal waarin de apostelen ze zouden citeren.

De Dode Zeerollen, gevonden in elf grotten nabij de plek Qumran, komen uit deze zelfde eeuwen. De Israëlische Oudheidkundige Dienst dateert ze van de derde eeuw v.Chr. tot de eerste eeuw na Chr., voordat de Tweede Tempel in 70 na Chr. viel. Ongeveer 230 ervan zijn bijbelse manuscripten, wat betekent dat mensen in die eeuwen elk boek van de Hebreeuwse Bijbel kopieerden, behalve Esther, waaronder Maleachi. Vroege geleerden gaven alle rollen aan de Essenen, de derde van de sekten die Josephus noemt, en die visie is sindsdien uitgedaagd, hoewel, in de woorden van de Dienst, “veel geleerden nog steeds een verband handhaven tussen de Essenen en de Dode Zeerollen”.

Lucas opent zijn Evangelie bij een altaar, “in de dagen van Herodes, de koning van Judea”, met een priester genaamd Zacharias die in de Tempel diende terwijl “de hele menigte van het volk buiten aan het bidden was” (Lucas 1:5, 10). Daar “verscheen hem een engel van de Heer die aan de rechterkant van het reukofferaltaar stond”, en de eerste woorden van de engel waren “Vrees niet, Zacharias: want uw gebed is verhoord” (Lucas 1:11, 13). De zoon die hem beloofd was, zou “voor hem uitgaan in de geest en kracht van Elia” (Lucas 1:17), wat ons terugbrengt naar de laatste pagina van Maleachi waar we begonnen. Binnen twee hoofdstukken staat het oude woord weer op de pagina. Zacharias “werd vervuld met de Heilige Geest en profeteerde” (Lucas 1:67), en daar in de Tempel was Anna, “een profetes”, die “over hem sprak tot allen die uitzagen naar verlossing in Jeruzalem” (Lucas 2:36, 38).

Toen Johannes kwam prediken, gingen priesters en Levieten vanuit Jeruzalem naar buiten om hem te vragen wie hij was, en bijna tweehonderd jaar nadat die stenen waren neergelegd, was de hoop op een profeet nog steeds in hun mond. “Zijt gij Elia? En hij zegt: Ik ben het niet. Zijt gij die profeet? En hij antwoordde: Nee” (Johannes 1:21). Jezus zei over hem: “Een profeet? Ja, zeg Ik u, en meer dan een profeet”, en “dit is Elia, die komen zou” (Mattheüs 11:9, 14).

De brief aan de Hebreeën vat de hele geschiedenis samen in één zin, en alle jaren waarover we hebben gesproken vallen in het midden ervan: “God, die in vroeger tijden op vele manieren en op vele wijzen tot de vaderen gesproken heeft door de profeten, heeft in deze laatste dagen tot ons gesproken door zijn Zoon” (Hebreeën 1:1–2).

Wat het moment zelf betreft, Lucas dateert het zoals geschiedenissen worden gedateerd, door de machtigen. Het is “het vijftiende jaar van de regering van Tiberius Caesar”, Pontius Pilatus is stadhouder, Annas en Kajafas zijn hogepriesters, en we lezen al lijsten zoals die sinds Cyrus. Dan schrijft hij: “kwam het woord van God tot Johannes, de zoon van Zacharias, in de woestijn” (Lucas 3:2).

---

• De 7 boeken in katholieke Bijbels die niet in protestantse Bijbels staan, en waarom ze werden weggelaten
• Vierde Jezus Chanoeka? Johannes 10 plaatst Hem bij het feest
• Wat is de gruwel der verwoesting? De betekenis ervan in de Bijbel
• Farizeeën versus Sadduceeën: Wat was het verschil? Opstanding, traditie en de Tempel
• Wat zijn de Dode Zeerollen? Qumran, Jesaja en wie ze schreef
• Hoe en wanneer is de canon van de Bijbel samengesteld?