Vergelijk christelijke denominaties

De Drie-eenheid is Eén. Wij belijden niet drie goden, maar één God in drie personen, de ‘consubstantiële Drie-eenheid’.

de Kerk leert dat, hoewel er maar één God is, er toch Drie zijn die God zijn—de Vader, de Zoon en de Heilige Geest—volmaakt verenigd en nooit gescheiden, maar toch niet samengesmolten tot één zonder eigen onderscheid.

Het is dus duidelijk dat in Gods hoogst wijze beschikking de heilige Overlevering, de heilige Schrift en het Leergezag van de Kerk zo met elkaar verbonden en samengevoegd zijn, dat de een niet zonder de anderen kan bestaan.

Onder de elementen die de Heilige Traditie van de Kerk vormen, neemt de Bijbel de eerste plaats in. Daarna komen het liturgische leven van de Kerk en haar gebed, vervolgens haar dogmatische besluiten en de handelingen van haar goedgekeurde kerkelijke concilies, de geschriften van de kerkvaders, de levens van de heiligen, de kerkelijke wetten, en ten slotte de iconografische traditie samen met de andere geïnspireerde vormen van scheppende kunstuiting zoals muziek en architectuur.

‘De christelijke bedeling, die het nieuwe en definitieve Verbond is, zal dus nooit voorbijgaan; en geen nieuwe openbare openbaring is te verwachten vóór de glorieuze verschijning van onze Heer Jezus Christus.’

Hoewel de Heilige Traditie vele geschreven documenten bevat, is zij helemaal niet beperkt tot wat geschreven is; zij is niet louter een corpus van literatuur. Zij is integendeel het totale leven en de totale ervaring van de gehele Kerk, overgedragen van plaats tot plaats en van generatie tot generatie. De Traditie is het leven zelf van de Kerk, zoals dat door de Heilige Geest wordt ingegeven en geleid.

De Kerk aanvaardt en vereert als geïnspireerd de 46 boeken van het Oude Testament en de 27 boeken van het Nieuwe.

De Orthodoxe Kerk rekent ook tot de echte boeken van het Oude Testament de zogenaamde apocriefe boeken, wat letterlijk de geheime of verborgen geschriften betekent. Andere christenen plaatsen deze boeken op een tweede plaats of verwerpen volledig dat zij goddelijk geïnspireerd zijn.

God heeft de menselijke auteurs van de heilige boeken geïnspireerd. ‘Om de heilige boeken samen te stellen, koos God bepaalde mensen die Hij, terwijl Hij hen voor deze taak gebruikte, hun eigen vermogens en krachten ten volle liet benutten, zodat zij, hoewel Hij in hen en door hen handelde, als ware auteurs alles te boek stelden wat Hij geschreven wilde hebben, en niets meer.’

De woorden van de Bijbel zijn menselijke woorden, want alle woorden zijn immers menselijk. Het zijn echter menselijke woorden die God zelf heeft ingegeven om op te schrijven, opdat zij als het schriftuurlijke getuigenis van Hemzelf zouden blijven bestaan.

Maar omdat het woord van God te allen tijde toegankelijk moet zijn, zorgt de Kerk met haar gezag en met moederlijke zorg ervoor dat passende en juiste vertalingen in de verschillende talen worden gemaakt, vooral van de oorspronkelijke teksten van de heilige boeken.

De Septuagint is de officiële versie van het Oude Testament die door de Orthodoxe Kerk wordt gebruikt. Zij heeft haar wortels in de Griekse verzamelingen van boeken van het Oude Testament die in de eerste eeuw voor Christus onder de Joden populair waren.

De geïnspireerde boeken leren de waarheid. ‘Aangezien dus alles wat de geïnspireerde auteurs of heilige schrijvers beweren, als door de Heilige Geest beweerd moet worden beschouwd, moeten wij belijden dat de boeken van de Schrift vast, getrouw en zonder dwaling die waarheid leren die God omwille van ons heil in de heilige Schriften opgetekend wilde zien.’

Het is het geloof van de Orthodoxe Kerk dat de Bijbel, als het goddelijk geïnspireerde Woord van God in de woorden van mensen, geen formele dwalingen of innerlijke tegenstrijdigheden bevat met betrekking tot de verhouding tussen God en de wereld. In de Bijbel kunnen incidentele onnauwkeurigheden van niet-wezenlijke aard voorkomen.

De evolutie in de natuur staat niet op gespannen voet met het begrip schepping, want de evolutie veronderstelt de schepping van wezens die evolueren.

Het belangrijkste leerstellige punt over de schepping is dat God alleen ongeschapen en eeuwig bestaand is. Alles wat naast God bestaat, werd door Hem geschapen. God heeft echter niet alles afzonderlijk en in één keer geschapen, om het zo te zeggen.

De Latijnse traditie van de geloofsbelijdenis belijdt dat de Geest ‘uitgaat van de Vader en de Zoon (filioque)’.

De orthodoxe leer belijdt dat God de Vader de eeuwige oorsprong en bron van de Geest is, zoals Hij de bron van de Zoon is.

De rechtvaardigmaking wordt geschonken in de doop, het sacrament van het geloof. Zij maakt ons gelijkvormig aan Gods gerechtigheid, die ons door de kracht van zijn barmhartigheid innerlijk rechtvaardig maakt.

De mens werd geschapen met de mogelijkheid ‘deelgenoot van de goddelijke natuur’ te worden, om de apostel Petrus nog eens aan te halen (2 Petr 1:4). Het is deze deelname aan de goddelijkheid, in de orthodoxe theologie theosis (wat letterlijk vergoddelijking betekent) genoemd, die de hemelvaart van Christus voor de mensheid heeft vervuld.

De doodzonde is een radicale mogelijkheid van de menselijke vrijheid, zoals de liefde zelf. Zij heeft het verlies van de liefde en de beroving van de heiligmakende genade tot gevolg, dat wil zeggen van de staat van genade.

Het orthodoxe christendom houdt wel staande dat, nadat iemand ‘opnieuw geboren’ is door de Doop, de Myronzalving en de Eucharistie, men zeker kan afvallen of het ‘doel kan missen’ van zijn of haar roeping om te leven zoals Christus leefde. Men kan de in deze Sacramenten geschonken genade zeker, om zo te zeggen, ‘deactiveren’; tegelijkertijd blijft God aanwezig in zulke mensen, ook als zij dat niet herkennen of erkennen.

Voor God zijn alle tijdstippen in hun onmiddellijkheid aanwezig. Wanneer Hij dus zijn eeuwige plan van ‘predestinatie’ vaststelt, neemt Hij daarin het vrije antwoord van elke mens op zijn genade op

Als sommige mensen de gave van het leven in gemeenschap met God weigeren, kan de Heer die weigering slechts eerbiedigen en de vrijheid van zijn schepselen respecteren, die Hij zelf heeft gegeven en niet zal terugnemen.

Zij die buiten hun eigen schuld het Evangelie van Christus of zijn Kerk niet kennen, maar toch met een oprecht hart God zoeken en, door de genade bewogen, in hun daden zijn wil proberen te doen zoals zij die door de stem van hun geweten kennen – ook zij kunnen het eeuwig heil bereiken.

Het is de gemeenschappelijke leer van de orthodox-christelijke traditie dat de Kerk geen monopolie heeft op genade, waarheid en liefde. De Kerk leert integendeel dat God de soevereine Heer is die redt wie Hij wil.

Het verhaal van de val in Genesis 3 gebruikt een beeldspraak, maar bevestigt een oergebeurtenis, een daad die aan het begin van de geschiedenis van de mens heeft plaatsgevonden. De Openbaring geeft ons de zekerheid van het geloof dat heel de menselijke geschiedenis getekend is door de oorspronkelijke fout die onze eerste ouders vrijwillig hebben begaan.

Wat de oorspronkelijke—of ‘eerste’—zonde betreft, die van Adam en Eva, gelooft de orthodoxie dat, hoewel ieder de gevolgen van de eerste zonde draagt, waarvan de dood het voornaamste is, alleen Adam en Eva schuldig zijn aan die zonde.

De Kerk leert dat elke geestelijke ziel rechtstreeks door God wordt geschapen – zij wordt niet door de ouders ‘voortgebracht’ – en ook dat zij onsterfelijk is: zij vergaat niet wanneer zij bij de dood van het lichaam wordt gescheiden, en zij zal bij de eindopstanding weer met het lichaam worden verenigd.

De mens blijft het geschapen beeld van God—dit kan niet worden veranderd—maar hij slaagt er niet in zijn beeld zuiver te bewaren en de goddelijke gelijkenis te behouden. Hij bezoedelt zijn menselijkheid met het kwaad, verdraait haar en misvormt haar, zodat zij niet de zuivere weerspiegeling van God kan zijn die zij bedoeld was te zijn.

De weg der volmaaktheid loopt via het Kruis. Er is geen heiligheid zonder verzaking en geestelijke strijd.

Behoud omvat een groeiproces van de hele persoon waardoor de zondaar wordt veranderd naar het beeld en de gelijkenis van God. Men wordt behouden door het geloof uit genade, hoewel zaligmakend geloof meer inhoudt dan geloven. Het geloof moet actief en levend zijn, zich uitend in werken van gerechtigheid, waardoor wij met God meewerken om zijn wil te doen.

Omdat zij de fundamentele plichten van de mens tegenover God en zijn naaste uitdrukken, openbaren de Tien Geboden in hun oorspronkelijke inhoud zware verplichtingen. Zij zijn in wezen onveranderlijk, en zij verplichten altijd en overal.

Wij zijn niet meer verplicht de zaterdagse sabbat te volgen dan de oudtestamentische spijswetten te volgen—waarvan de huidige koosjere voorschriften zijn afgeleid—of de besnijdenis te praktiseren als teken van ons verbond met God.

De doop wordt toegediend op de meest veelzeggende wijze door drievoudige onderdompeling in het doopwater. Van oudsher kan hij echter ook worden toegediend door het water driemaal over het hoofd van de dopeling uit te gieten.

na de plechtige verkondiging van ‘Alleluia’ (uit het Hebreeuws, wat ‘God zij geprezen’ betekent), wordt de persoon driemaal in het water ondergedompeld in de naam van de Vader, de Zoon en de Heilige Geest.

Het vormsel voltooit de doopgenade; het is het sacrament dat de Heilige Geest geeft om ons dieper te verankeren in de goddelijke kindschap, ons vaster in te lijven in Christus, onze band met de Kerk te versterken, ons nauwer te betrekken bij haar zending en ons te helpen het christelijk geloof te getuigen in woorden die vergezeld gaan van daden.

In het sacrament van de Myronzalving ontvangen wij ‘het zegel van de gave van de Heilige Geest’ (Zie Rom 8, 1 Kor 6, 2 Kor 1:21–22). Als de doop onze persoonlijke deelname aan Pasen is—de dood en opstanding van Christus—dan is de myronzalving onze persoonlijke deelname aan Pinksteren—de komst van de Heilige Geest over ons.

Wat de kinderen betreft die zonder de doop zijn gestorven, kan de Kerk niet anders dan hen aan Gods barmhartigheid toevertrouwen, zoals zij doet in haar uitvaartliturgie voor hen.

Orthodoxe christenen bidden voor de doden opdat de Heer zich over hun zielen ontferme, opdat Hij hun eeuwige rust schenke ‘in de schoot van Abraham, Isaak en Jakob’, opdat Hij zijn ondoorgrondelijke liefde over hen uitstrekke en opdat Hij hen opneme in die staat ‘waarin geen ziekte is, geen zucht, geen smart, maar leven zonder einde’.

In het allerheiligste sacrament van de eucharistie ‘zijn het lichaam en het bloed, samen met de ziel en de goddelijkheid, van onze Heer Jezus Christus en dus de gehele Christus waarlijk, werkelijk en wezenlijk aanwezig.’

De eucharistie wordt altijd aan alle leden van de Kerk gegeven, ook aan zuigelingen die gedoopt en gevormd zijn. Zij wordt altijd in beide gedaanten gegeven—brood en wijn. Zij wordt strikt opgevat als de werkelijke tegenwoordigheid van Christus, zijn waarachtig Lichaam en Bloed mystiek aanwezig in het brood en de wijn die in zijn naam aan de Vader worden opgedragen en door de goddelijke Geest van God worden gewijd.

Omdat katholieken geloven dat de viering van de eucharistie een teken is van de werkelijkheid van de eenheid van geloof, leven en eredienst, worden leden van die kerken waarmee wij nog niet volledig verenigd zijn gewoonlijk niet tot de heilige communie toegelaten.

De eucharistie wordt altijd gegeven aan alle leden van de Kerk, ook aan zuigelingen die gedoopt en gevormd zijn. Zij wordt altijd in beide gedaanten gegeven—brood en wijn.

Volgens de oude traditie van de Latijnse Kerk gebruikt de priester ongedesemd brood bij de eucharistieviering telkens wanneer hij die opdraagt.

In feite is in de Oosterse Kerk altijd gezuurd brood gebruikt. Er was zelfs ooit een groot geschil over het feit dat in de Oosterse Kerk gezuurd brood werd gebruikt, terwijl in het christelijke Westen ongezuurd brood de norm was.

Christus heeft de sacramenten van de nieuwe wet ingesteld. Er zijn er zeven: de doop, het vormsel (of chrismatie), de eucharistie, de boete, de ziekenzalving, de wijding en het huwelijk.

De sacramenten in de Orthodoxe Kerk worden officieel de ‘heilige mysteriën’ genoemd. Gewoonlijk worden zeven sacramenten geteld: doop, myronzalving (of vormsel), heilige eucharistie, boete, huwelijk, wijding en de ziekenzalving.

De paus, bisschop van Rome en opvolger van Petrus, ‘is het blijvende en zichtbare beginsel en fundament van de eenheid van zowel de bisschoppen als van de hele schare der gelovigen.’

De Orthodoxe Kerk als geheel is de eenheid van wat plaatselijke autocefale of autonome kerken worden genoemd. Deze woorden betekenen eenvoudigweg dat deze kerken zichzelf besturen, hun eigen bisschoppen kiezen en hun eigen leven inrichten.

‘Alleen een gedoopte man (vir) ontvangt geldig de heilige wijding.’ De Heer Jezus koos mannen (viri) om het college van de twaalf apostelen te vormen, en de apostelen deden hetzelfde toen zij medewerkers kozen om hen in hun bediening op te volgen.

In de Orthodoxe Kerk kan een gehuwde man tot het priesterschap worden gewijd. Zijn huwelijk moet echter het eerste zijn voor hem en zijn vrouw, en hij mag niet hertrouwen en zijn bediening voortzetten als zijn vrouw zou overlijden. Als een ongehuwde man wordt gewijd, mag hij niet trouwen en zijn dienst behouden.

Opdat dus elke twijfel wordt weggenomen over een zaak van groot belang, een zaak die tot de goddelijke inrichting van de Kerk zelf behoort, verklaar ik krachtens mijn taak om de broeders te sterken (vgl. Lc 22,32) dat de Kerk geen enkele bevoegdheid heeft om aan vrouwen de priesterwijding te verlenen en dat dit oordeel door alle gelovigen van de Kerk definitief moet worden gehouden.

Hoewel de orthodoxie de wijding van vrouwen niet heeft aanvaard, prijst zij wel een vrouw, de Theotokos, als degene die ‘eerwaardiger is dan de cherubijnen en onvergelijkelijk heerlijker dan de serafijnen’, en houdt zij haar voor als voorbeeld voor al Gods volk, mannen en vrouwen gelijkelijk.

Volgens het gebod van de Kerk is ‘iedere gelovige, nadat hij de jaren des onderscheids heeft bereikt, gehouden getrouw zijn zware zonden ten minste eenmaal per jaar te biechten.’

Er was een tijd dat deze biecht openbaar werd afgelegd voor alle mensen te midden van de Kerk, maar in recente tijden wordt zij meestal alleen afgelegd in aanwezigheid van de pastor van de Kerk, die namens allen staat.

De zondag wordt uitdrukkelijk onderscheiden van de sabbat, die hij elke week chronologisch volgt; voor christenen vervangt de viering ervan de viering van de sabbat.

De zaterdagse sabbat past bij het Oude Testament. In het Nieuwe Testament—dat de opstanding van Christus op de eerste dag van de week viert—wordt de centrale ervaring van ons geloof als christenen elke zondag van het jaar herdacht.

De Kerk erkent het gregoriaans als bijzonder geschikt voor de Romeinse liturgie: daarom moet het, onder overigens gelijke omstandigheden, in de liturgische diensten de eerste plaats innemen. Maar andere soorten gewijde muziek, vooral de polyfonie, zijn in geen geval uitgesloten van liturgische vieringen, mits zij overeenstemmen met de geest van de liturgische handeling, zoals bepaald in art. 30.

In feite is het de traditie van de Orthodoxe Kerk om geen muziekinstrumenten in de kerk te hebben.

De christelijke vereering van beelden is niet in strijd met het eerste gebod, dat de afgoden verbiedt. Immers, ‘de eer die aan een beeld wordt bewezen, gaat over op het oorspronkelijke’, en ‘wie een beeld vereert, vereert de persoon die erin is afgebeeld’.

Het is het orthodoxe geloof dat iconen niet alleen toegestaan, maar geestelijk noodzakelijk zijn omdat ‘het Woord vlees geworden is en onder ons heeft gewoond’ (Joh 1:14).

Er zijn bovendien bijzondere genaden, ook charisma’s genoemd naar de Griekse term die Sint Paulus gebruikt en die ‘gunst’, ‘ongevraagde gave’, ‘weldaad’ betekent. Wat hun aard ook is – soms is die buitengewoon, zoals de gave van wonderen of van tongen – charisma’s zijn gericht op de heiligmakende genade en bedoeld voor het algemeen welzijn van de Kerk.

In de orthodoxe traditie erkennen wij dit wonder, maar spreken in tongen — vooral zoals dat tegenwoordig in veel charismatische of pinksterkerken wordt beoefend — is geen gewoon of aangemoedigd onderdeel van ons liturgische leven.

Charisma’s moeten met dankbaarheid worden aanvaard door degene die ze ontvangt en ook door alle leden van de Kerk. Ze zijn een wonderbaar rijke genade voor de apostolische levenskracht en voor de heiligheid van het hele Lichaam van Christus, op voorwaarde dat het werkelijk echte gaven van de Heilige Geest zijn en dat ze worden gebruikt in volledige overeenstemming met de echte ingevingen van dezelfde Geest, dat wil zeggen in overeenstemming met de liefde, de ware maatstaf van alle charisma’s.

In de Orthodoxe Kerk geloven wij dat de Heilige Geest (de derde persoon van de Heilige Drie-eenheid: Vader, Zoon en Heilige Geest) levend en werkzaam is en in ieder van ons werkt door de mysteriën (Heilige Sacramenten), het gebed en een leven dat in Christus wortelt.

Het exorcisme is gericht op de verdrijving van demonen of op de bevrijding van demonische bezetenheid door het geestelijk gezag dat Jezus aan zijn Kerk heeft toevertrouwd. Ziekte, vooral psychische ziekte, is een heel andere zaak; deze te behandelen is de zorg van de medische wetenschap.

De demonische bezetenheid van personen en zelfs van voorwerpen wordt thans door de Orthodoxe Kerk aanvaard in het Sacrament van de Doop, bij het uitdrijven van satanische machten in het geval van het boze oog (vaskania), en bij het uitdrijven van de duivel in het geval van een bezeten persoon.

Elke orthodoxe vrouw die een sluier of hoofddoek draagt, wordt ook gezegend door die sluier van de Moeder Gods, die de gelovigen op wonderbaarlijke wijze en herhaaldelijk voor zoveel kwaad heeft behoed. Het dragen van een hoofdbedekking is uiteraard een persoonlijke beslissing die een vrouw moet nemen na gebed en overweging.

In feite was Hij die zij als mens door de Heilige Geest ontving, die waarlijk haar Zoon werd naar het vlees, niemand anders dan de eeuwige Zoon van de Vader, de tweede persoon van de Heilige Drie-eenheid. Daarom belijdt de Kerk dat Maria waarlijk ‘Moeder van God’ is (Theotokos).

de Kerk belijdt formeel dat Maria terecht Theotokos genoemd moet worden, wat letterlijk ‘zij die God gebaard heeft’ betekent.

De allerzaligste Maagd Maria is, vanaf het eerste ogenblik van haar ontvangenis, door een bijzondere genade en voorrecht van de almachtige God en met het oog op de verdiensten van Jezus Christus, de Heiland van het menselijk geslacht, vrijgehouden van elke smet van de erfzonde.

De Orthodoxe Kerk leert dat Maria zonder persoonlijke zonden is.

In het gebed is de pelgrimerende Kerk verbonden met die van de heiligen, wier voorspraak zij inroept.

In de Kerk bidden wij ook tot de heiligen—niet op dezelfde wijze als wij tot de Personen van de Heilige Drie-eenheid bidden, maar als onze helpers, voorbidders en medeleden van de Kerk die reeds met God verheerlijkt zijn in zijn goddelijke tegenwoordigheid.

Het Nieuwe Testament spreekt over het oordeel in de eerste plaats in zijn aspect van de laatste ontmoeting met Christus bij zijn wederkomst, maar bevestigt ook herhaaldelijk dat ieder onmiddellijk na de dood zal worden beloond naar zijn werken en geloof.

De gelijkenis van de rijke man en Lazarus (Lukas 16:19-31) leert ons dat een ziel na de dood een voorsmaak van de hemel of de hel ervaart, afhankelijk van haar geweten. De kerkvaders zeggen ook dat de zielen der overledenen tot aan de Wederkomst niet in een blijvende toestand verkeren.

Allen die sterven in Gods genade en vriendschap, maar nog onvolkomen gelouterd zijn, zijn weliswaar van hun eeuwig heil verzekerd; maar na de dood ondergaan zij een loutering, om de heiligheid te bereiken die nodig is om in te gaan in de vreugde van de hemel.

De Orthodoxe Kerk aanvaardt de leer over het vagevuur niet die zich in recentere tijd in het Rooms-katholicisme heeft ontwikkeld.

De leer van de Kerk bevestigt het bestaan van de hel en haar eeuwigheid. Onmiddellijk na de dood dalen de zielen van hen die in staat van doodzonde sterven af naar de hel, waar zij de straffen van de hel ondergaan, ‘het eeuwige vuur’. De voornaamste straf van de hel is de eeuwige scheiding van God, in wie alleen de mens het leven en het geluk kan bezitten waarvoor hij geschapen is en waarnaar hij verlangt.

Voor hen die de Heer liefhebben, zal zijn Aanwezigheid oneindige vreugde, paradijs en eeuwig leven zijn. Voor hen die de Heer haten, zal dezelfde Aanwezigheid oneindige foltering, hel en eeuwige dood zijn.

Sinds de hemelvaart is de komst van Christus in heerlijkheid nabij, ook al ‘is het niet aan u om tijden of gelegenheden te kennen die de Vader door zijn eigen gezag heeft vastgesteld’. Deze eschatologische komst kan zich elk ogenblik voltrekken, ook al worden zowel zij als de laatste beproeving die haar zal voorafgaan ‘uitgesteld’.

Al 2.000 jaar leert de Orthodoxe Kerk één Wederkomst, één Opstanding en één volk van God. De Opname maakt daar geen deel van uit — en heeft dat nooit gedaan.

Vóór de wederkomst van Christus moet de Kerk door een laatste beproeving heen die het geloof van vele gelovigen zal doen wankelen. De vervolging die haar pelgrimstocht op aarde vergezelt, zal het ‘mysterie van de boosheid’ onthullen in de vorm van een religieuze misleiding die de mensen een schijnoplossing voor hun problemen biedt tegen de prijs van afval van de waarheid.

Jezus waarschuwt ook in Mattheüs 24 dat zijn komst na de verdrukking zal zijn, niet ervoor. Het idee dat christenen zullen worden weggenomen terwijl ongelovigen ‘achterblijven’ wordt niet door de Heilige Schrift ondersteund.

De misleiding van de Antichrist begint al gestalte te krijgen in de wereld telkens wanneer men beweert binnen de geschiedenis die messiaanse hoop te verwezenlijken die slechts voorbij de geschiedenis door het eschatologische oordeel kan worden verwezenlijkt. De Kerk heeft zelfs gewijzigde vormen van deze vervalsing van het komende rijk onder de naam chiliasme verworpen, vooral de ‘intrinsiek perverse’ politieke vorm van een wereldlijk messianisme.

Het Koninkrijk van God, waarover Christus zal heersen, zal met kracht komen aan het einde der tijden, wanneer de Heer de gehele schepping zal vervullen en waarlijk ‘alles en in allen’ zal zijn (Kol 3:11). De Kerk, die in de gangbare orthodoxe leer het Koninkrijk van God op aarde wordt genoemd, heeft deze ervaring reeds op mysterieuze wijze ontvangen.

Men treedt in het Volk van God binnen door het geloof en de doop. ‘Alle mensen zijn geroepen om tot het nieuwe Volk van God te behoren’ (LG 13), opdat de mensen in Christus ‘één familie en één Volk van God zouden vormen’ (AG 1).

De Heilige Traditie van het Oude Testament komt tot uitdrukking in het oudtestamentische deel van de Bijbel en in het voortgaande leven van het volk Israël tot aan de geboorte van Christus. Deze traditie is in de tijd van de Messias en in de christelijke Kerk vervuld, voltooid en overstegen.

Een huwelijk dat ratum et consummatum is, kan door geen enkele menselijke macht worden ontbonden en om geen enkele reden, behalve de dood.

Het christelijke sacrament van het huwelijk is uiteraard alleen beschikbaar voor hen die tot de Kerk behoren; dat wil zeggen, alleen voor gedoopte communicanten. Dit blijft de strikte leer en praktijk van de Orthodoxe Kerk tot op de dag van vandaag. Vanwege de tragedie van de christelijke verdeeldheid kan een orthodoxe echter in de Kerk trouwen met een gedoopte niet-orthodoxe christen op voorwaarde dat beide echtgenoten oprecht werken en bidden voor hun volledige eenheid in Christus

Ontucht is de lichamelijke vereniging van een ongehuwde man en een ongehuwde vrouw. Zij is in ernstige mate in strijd met de waardigheid van de personen en van de menselijke seksualiteit, die van nature gericht is op het welzijn van de echtgenoten en op het voortbrengen en opvoeden van kinderen.

De Orthodoxe Kerk blijft trouw aan de bijbelse en traditionele normen met betrekking tot seksuele betrekkingen tussen mannen en vrouwen vóór het huwelijk. De enige gepaste en zedelijk passende plaats voor het beoefenen van seksuele betrekkingen is, volgens de leer van de Kerk, het huwelijk.

De echtscheiding is een zware overtreding van de natuurwet. Zij pretendeert het contract te verbreken waarmee de echtgenoten vrijwillig hebben ingestemd om tot de dood met elkaar te leven. De echtscheiding doet afbreuk aan het verbond van het heil, waarvan het sacramentele huwelijk het teken is.

Huwelijken eindigen ofwel door de dood van een van de partners, ofwel door kerkelijke erkenning van echtscheiding. De Kerk verleent ‘kerkelijke echtscheidingen’ op grond van de uitzondering die Christus heeft gegeven op zijn algemene verbod van deze praktijk.

De Kerk houdt vast dat een nieuwe verbintenis niet als geldig kan worden erkend, indien het eerste huwelijk geldig was. Wanneer de gescheidenen burgerlijk hertrouwd zijn, bevinden zij zich in een situatie die objectief strijdig is met Gods wet.

De Kerk staat tot ten hoogste drie huwelijken toe voor elke orthodoxe christen. Als beide partners een tweede of derde huwelijk aangaan, wordt een andere vorm van de huwelijksplechtigheid gehouden, veel soberder en boetvaardiger van karakter.

De regeling van de geboorten is een van de aspecten van verantwoord vader- en moederschap. Wettige bedoelingen van de echtgenoten rechtvaardigen niet het gebruik van moreel ontoelaatbare middelen (bijvoorbeeld rechtstreekse sterilisatie of anticonceptie).

Gehuwde echtparen mogen hun liefde in de seksuele vereniging uiten zonder altijd de verwekking van een kind te beogen, maar alleen die middelen om de bevruchting binnen het huwelijk te beheersen zijn aanvaardbaar die een reeds verwekte foetus geen schade toebrengen.

Sinds de eerste eeuw heeft de Kerk het morele kwaad van iedere opzettelijke abortus bevestigd. Deze leer is niet veranderd en blijft onveranderlijk.

Orthodoxe christenen hebben de opzettelijke abortus van ongeboren kinderen altijd beschouwd als een gruwelijke daad van kwaad. De canonieke traditie van de Kerk beschouwt elke handeling die bedoeld is om een foetus te vernietigen als de misdaad van moord (Ancyra, Canon 21; Trullo, Canon 91; Basilius de Grote, Canon 2).

Na de apostolische tijd achtte de Kerk zich niet verplicht hiervan een grondslag te maken voor het opstellen van nauwkeurige regels voor de slager en de keuken, en nog minder in onze tijd een bloedtransfusie te verbieden.

Adequate gezondheidszorg moet beschikbaar worden gesteld aan alle mannen, vrouwen en kinderen, ongeacht hun ras, godsdienst, sociale status of financiële toestand.

De deugd van de matigheid brengt ons ertoe elke vorm van buitensporigheid te vermijden: het misbruik van voedsel, alcohol, tabak of geneesmiddelen. Zij die door dronkenschap of snelheidsliefde hun eigen veiligheid en die van anderen op de weg, ter zee of in de lucht in gevaar brengen, laden grote schuld op zich.

Tijdens de Grote Vasten—en alle vastenperioden—zijn wij geroepen ons te onthouden van vlees, zuivel, vis, wijn en olijfolie.

Zij die gezworen hebben hun land in de strijdkrachten te dienen, zijn dienaren van de veiligheid en de vrijheid van de volken. Als zij hun plicht eervol vervullen, dragen zij waarlijk bij tot het algemeen welzijn van de natie en tot het handhaven van de vrede.

Wanneer geweld moet worden gebruikt als een kleiner kwaad om grotere kwaden te voorkomen, kan het als zodanig nooit gezegend worden, moet het altijd worden berouwd en mag het nooit worden vereenzelvigd met volmaakte christelijke moraal.